|
segunda-feira, 15 de agosto de 2016
Estão abertas as inscrições para a Excursão da ADASCA 2016
SUCO DOTIK, ALDEIA WEBEREK, MUNISIPIU MANUFAHI - DEZENVOLVIMENTU LAHIA
Komunidade
la Asesu Ahi Eletrisidade No Signal Telefone Timor-Telecom Nian

Husi:
Moisés Vicente
Tinan
sanulu resin hitu (17) liu ona, Repúblika Demokrátika Timor-Leste hetan ninian
ukun rasik an maibé iha ninia povu balu sei halerek nafatin ba ahi
EDTL-Eletrisidade Timor-Leste, estrada ladiak, signal Timor-Telecom laiha no
seluk-seluk tan. Iha ne’ebé, komunidade sira iha Aldeia Weberek, Suco Dotik,
Munisipiu Manufahi la asesu ahi EDTL no komunidade sira mos la asesu signal
telefone Timor-Telecom nian. Komunidade Aldeia Weberek Jacinta Sarmento dehan
katak durante ne’e ami iha ne’e moris los hanesan izoladu la asesu ba
informasaun husi nasional nian nunka asesu buat ida.
Signal
telefone Timor-Telecom deit mos atu hetan ne’e araska liu ona, dala ruma atu
telefone ba familia sira iha Dili, ami komunidade aldeia Weberek halai ba Suco
Dotik nian mak foin bele telefone ba familia sira ne’ebé balu servisu iha Díli
ne’eba. Ho ida ne’e ami komunidade iha aldeia Weberek husu ba Governu liuliu ba
Sr. Gastão de Sousa, Ministériu Obras Públikas, Transportes no Komunikasaun mak
órgaun sentrál Governu nian ne’ebé responsavel ba konsepsaun, ezekusaun,
koordenasaun no avaliasaun ba polítika ne’ebé Konsellu Ministrus define no
aprova ba área obras públikas, distribuisaun no jestaun bee nian, saneamentu no
eletrisidade, transporte no komunikasaun nian sira. Ami husu politika oinsa mak
ami nia aldeia Weberek nee bele hetan ahi eletridade Timor-Leste. Iha Suco
seluk no aldeia seluk ahi EDTL diak hela tansa mak iha aldeia Weberek nee la
hetan ahi EDTL. Aldeia Weberek mos importante ba Governu Central tamba fatin
balu iha ne’e hanesan Prizaun Weberek mos iha. Prizaun Weberek iha tempo Indonesia
nian ate agora. Governu liliu parte Ministériu Justisa nian mai haree ona maibé
seidauk hadia halo diak atu sulan ema ne’ebé mak halo krime.
Iha
sorin seluk, aldeia Weberek agora dadaun ne’e iha ona (TK) Eskola Pre-Primaria
ida, (SD) Primaria ida, (SMP) Pre-Secundaria ida, Posto Saude ida no Igreja
Capela ida. Komunidade iha aldeia Weberek total hamutuk 360 KK-Kepala Keluarga.
Dalan atu tama ba aldeia Weberek hahu husi estrada boot suco Dotik nian ba
aldeia Weberek kilo metru tolu (3 km). Informasaun ida ne’e ami hatun atu
intervista ba Xefi Suco Dotik maibé Xefi suco Dotik laiha fatin. (*)
Weberek,
Loron 11 Agostu 2016
Foto:
Dalan atu tama ba Aldeia Weberek, iha Suco Dotik 2016
Publicada
por TIMOR AGORA
POVU KONSIDERA DEZENVOLVIMENTU BA DEIT UKUN NAIN SIRA
Povu
konsidera dezenvolvimentu iha Timor Leste (TL), durante tinan 14 nia laran ne’e, ukun nain sira dezenvolve sira nia an
de’it, tanba povu sira iha baze to’o ohin loron sei kontinua moris iha kiak no
mukit nia laran.
Komunidade
Paulo Guterres Sarmento, husi Suku Maubisse, Postu Administrativu Maubisse,
Munisipiu Ainaro afirma katak, ohin loron Timor Leste hetan ona nia
independensia, independensia ne’e ba de’it grupu balu.
“Ami
nia Suku Maubisse so rona de’it naran dezenvolvimentu, ami Suku Maubisse sai
vítima ba dezenvolvimentu ne’e rasik. Ami nia Suku Maubisse lakon husi ukun nain sira nia matan, no ukun nain
sira nia hanoin. ami husu atu nai ulun sira tau matan mós mai ami povu iha Suku
Maubisse, liu-liu bee moos, estrada no eletrisidade,” deklara Paulo Guterres
bainhira dialogu ho PR Taur Matan Ruak iha Suku refere, Kuarta (10/08/2016).
Nia
hatutan, ema bele riku buat oi-oin, maibé sei labele halo buat ida, kuandu
estrada ladiak, no bee moos laiha hodi fasilita komunidade sira.
Alende
ne’e, nia mós informa katak, Aldeia hat
iha Suku Maubisse ne’e seida’uk asesu ba estrada no eletrisidade, tanba ne’e
husu Governu loke matan ba povu nia susar no terus ne’e.
“Ami
agrikultores sira kuda modo ho varidades oi-oin, maibé difisil atu asesu ba
merkadu, tanba estrada ladiak,”afirma Paulo Guterres.
Tanba
ne’e liu husi oportunidade ne’e nia husu ba Prezidenti Repúblika atu lori netik
povu iha Suku refere nia aspirasaun hirak ne’e hato’o ba Governu hodi responde
netik sira nia preokupasaun ne’e.
Hatan
ba preokupasaun ne’e PR Taur Matan Ruak esplika katak, koalia konaba área hirak ne’ebé importante
mak hanesan, eletrisidade, estrada rurál, bee moos.
“Ha’u
hatene iha Suku Maubisse, iha problema mais fiar katak sei bele rezolve. Konaba
estrada no eletrisidade, imi iha Suku Maubisse iha Aldeia rua de’it mak seidauk
asesu ba eletrisidade, Mas ita se iha prosesu, tanba ne’e fiar katak, iha tinan
ida ou rua problema eletrisidade sei rezolve,”dehan Taur Matan Ruak.
Maibé
Xefe Estado ne’e hateten katak, problema hira ne’ebé povu iha Suku refere
infrenta ne’e, ladok ou la ses husi Suku
seluk infrenta, no iha Suku seluk tan aat liu.
“Ha’u
fó ezemplu, iha Suku balun, ha’u la’o
loron tomak mak foin to’o, liu husi Turiscai ba Same la’o loron rua toba kalan
ida iha dalan, ha’u foin daudauk ba vizita suku Fatucalo, Suku Fatucalo ita
la’o husi Turiscai, Suku ida ne’ebé partense Postu Turiscai nian, ba mai ita
la’o oras sanulu resin rua mak foin to’o iha Suku refere, ami tauk ne’ebé ami
husi Liquidoe mak mai, sira estrada no eletrisidade no buat hotu laiha,”afirma
PR Taur Matan Ruak.
Xefi
Estadu ne’e haktuir, iha Suku balu konsidera Prezidenti Repúblika halo
diskriminasaun ba komunidade, tanba sira balun asesu ona ba estrada no
eletrisidade, maibé balu estrada laiha.
Maibé
Taur Matan Ruak esplika ba komunidade sira iha fatin refere katak, Estadu nia
kbi’it mak la to’o atu halo buat
hotu dala ida, maibé tenki iha esperansa katak, iha tempu ida sei rezolve
problemas refere balu.
Nia
hatutan, tenki hanoin uluk povu sira ne’ebé estrada laiha liu, tanba durante ne’e, sira nunka haree kareta
ho motor.
Taur
Matan Ruak dehan, nia mós preokupa tebes ho estrada rural sira, tanba povu iha
área rural difisil tebes atu dezenvolve sira nia moris, tanba de’it estrada
laiha.
“Ha’u
hanoin tinan tolu ou haat tan, ita hatene mai kotuk hanesan ohin ha’u dehan,
ita la’o dook duni, fou-foun ahi laiha, iha Timor ne’e balun de’it mak iha,
maibé agora barak liu mak iha. Ne’e halo iha tinan tolu ou haat nia laran, iha tinan 2015 de’it ita abansa
makas loos,” Taur Matan Ruak.
Xefi
Estadu ne’e reforsa, estrada ruaral sei
lori tempu tan oituan, liliu ba Aldeia sira, tanba Governu agora sei hahú ho estrada nasional.
“Ba
sira ne’ebé estrada, bee moos no eletrisdade la iha, ita labele taka matan ba
sira, maibé ida ne’e sei fó perioridade bo’ot loos, ita bo’ot sira haree iha
tinan kotuk ha’u veta Orsamentu Jerál Estadu (OJE), ne’e duni ha’u ejije ba
Governu para atu aumenta tan orsamentu ba edukasaun, saúde, agrikultura, bee
moos no estrada rural sira,”esplika Xefe Estado ne’e.
Povu
triste, SEPFOPE tu’ur de’it iha kantor
Povu
iha Suku Maubisse, Postu Administrativu Maubise, Munisipiu Ainaro hato’o sira
nia sentimentu tristeja ba Prezidenti Repúblika katak, sira triste tebes, tanba
Governu, li-liu Sekrtáriu Estadu Polítika Formasaun Profesion i Empregu
(SEPFOPE), la akompaña Prezidenti nia vizita ba Suku sira iha Timor laran tomak
hodi haree kondisaun moris povu nian.
Komunidade
Domingos Mendonça hatete katak, tuir lolos membru Governu sira, liu-liu SEPFOPE
labele tur de’it iha kantor, tenki la’o hanesan Prezidenti Repúblika hodi haree
kondisaun povu nia moris iha área rural.
“Ha’u
rona katak, Governu SEPFOPE atu mai akompanha Prezidenti nia vizita ida ne’e,
maibé realidade laiha, ida ne’e ami triste tebes,”dehan Domingos.
Nia
haktuir, durante ne’e sira rona liu husi media katak, SEPFOPE ajuda ekipamentus
tizolu ba povu iha Suku balu.
“Ami
nia Suku Maubisse ne’e, potensia tebes ba rai mean, maibé ami labele dezenvolve
tanba, meus laiha,”esklarese nia.
Alende
ne’e, komunidade Laurina da Costa Araujo hatutan liu tan katak, Governu promete
ona atu halo uma ba povu kbi’it laek sira, maibé to’o agora la realiza.
Adriano
Martins de Araújo, informa katak, inan
aman sira iha Suku refere tau hamutuk
ona hanoin atu loke sentru formasaun ba sira nia oan sira.
“Ami
nia formasaun iha programa tolu mak hanesan, ingles, portugues no komputador,
tanba ne’e ami husu ba Prezidenti Repúblika
atu apoiu hela ami nia formasaun tolu ne’e, li-liu ba komputador,”tenik
nia.
Hatan
ba preokupasaun ne’e, Prezidenti Repúblika (PR), Taur Matan Ruak hatete katak,
vizita ninian ba Suku, SEPFOPE sempre akompaña, maibé SEPFOPE labele akompaña
ba Suku refere, tanba okupadu ho servisu.
“Ha’u
mai ne’e, lori Estadu tomak nia naran, Governu labele vizita Suku hotu, tanba
servisu ne’e barak tebes, se ami mai hotu, se mak atu halo servisu,”afirmatak
Taur Matan Ruak.
Konaba
makina tezoru ne’e, Taur Matan Ruak dehan, Governuu labele naran fó de’it
makina ne’e, tenki tuir uluk formasaun hatene tiha mak Governu fó.
Konaba
sentru formasaun ne’e, Taur Matan Ruak agradese tebes inan aman sira husi Sku
refere nian, tanba iha hanoin diak ba sira nia oan sira.
Taur Matan Ruak hatutan, agora Governu loke ona
sentru formasaun, tanba sentru formasaun barak mak Governu loke ona iha fatin
fatin, maibé joven sira lakohi tuir.Cos
Jornal
Nacional
Publicada
por TIMOR AGORA
POVU LASIMU WIRANTO SAI MD RI, PR TAUR: “WIRANTO SEI LA ESTRAGA RELASAUN TL-RI”
Povu
ejiji ba Estadu atu husu ba Governu Repúblika Indonesia (RI) kansela Jeneral
Wiranto ba Ministru Defeza (MD) Indonesia nian, tanba krimi ne’ebé mak Wiranto
halo iha Timor Leste (TL), li-liu violasaun direitus humanus seidauk rezolve.
“Ita
haree ba 1999, hanesan Prezidenti Repúblika,
oinsa servisu hamutuk ho Indonesia, tanba agora Panglima Wiranto sai fali tan bo’ot iha Indonesia, oinsa
Estadu nia haree ida ne’e, tanba nia halo krime iha Timor Leste,”relata
komunidade Luis Mendonça de Araújo ba Prezidenti Repúblika, liu husi dialogu
komunitária iha Suku Liurai, Postu Administrativu Maubisse, Munisipiu Ainaro,
Kinta (11/08/2016).
Luis
Mendonça hatutan, durante ne’e sira rona katak, Tribunal internasional atu tau
matan ba problema violasaun direitus humanus, maibe to’o agora Estadu Timor
Leste seida’uk aprezenta ida ne’e.
Alende
ne’e nia mós informa ba Prezidenti Repúblika katak, iha Suku Liurai ne’e,
Aldeia hat mak seida’uk hetan eletrisidade hodi fo naroman ba komunidade iha
fatin refere.
Nune’e
mos komunidade Paulino Soares, rekomenda
ba PR Taur Matan Ruak, atu ajuda halo kapela iha Suku refere, tanba povu laiha
forsa atu halo kapela ne’e to’o hotu.
Hatan
ba preokupasaun ne’e, PR Taur Matan Ruak hatete katak, Timor Leste nia ligasaun
ho Indonesia ne’e, diak liu husi nasaun hotu, no iha mundu ne’e so Timor ho Indonesia mak halo ida ne’e.
“Wiranto
sei labele estraga ita nia relasaun, sira nia problema ne’e, ita labele mete,
sira mak haree. Tribunal internasional ne’e, la gampang, ita respeita sira nafatin,
tanba ita nia relasaun ho Indonesia ne’e diak tebes,”esklarese Xefe Estado,
Taur Matan Ruak.
Tanba
ne’e, Taur Matan Ruak husu ba povu atu labele preokupa Wiranto sai MD
Indonesia, tanba Governu Indonesia la’os foti Jeneral Wiranto ba Ministru atu
estraga relasaun diak Timor Leste ho Indonesia.
Kona-ba
kapela, Taur Matan Ruak dehan, maioria povu ihaTimor laran tomak, ejiji Estadu
atu halo kapela.
“Ita
labele halo buat sira ne’e hotu dala ida, ita nia Governu hahu husi ki’ik ba
bo’ot,”haklaken Taur Matan Ruak.
Kona-ba
eletrisidade Aldeia hat ne’ebé mak seida’uk hetan ne’e, Xefe Estado hateten,
kuandu estrada iha hanesan ne’e, fasil ba Governu atu dada eletrisidade. Cos
Jornal
Nacional
Publicada
por TIMOR AGORA
BUKA TUIR KILAT AK 33-PISTOLA 20 LAKON, FCRTL INSATISFAS ESTEITMENTU KOMANDO PNTL
Sekretari
Geral Fundasaun Conselho Rezistensia Timor-Leste (FCRTL), Jose Nuno Lopez
Guterres ‘Sabaray’ deklara, FCRTL insatisfas ba esteitmentu Komandante Jeral
Polisia Nasional Timor Leste (PNTL), Komisariu Julio Hornay konaba polisia sei
buka tuir kilat bo’ot AK 33 no pistola 20 ne’ebé lakon iha krize tinan 2016 liu
ba.
Tanba
tuir FCRTL estatementu komisariu, Julio Hornay
ne’ebé fó sai iha públiku ne’e bele kria fali konfusaun no bele kria mos
paniku ba populasaun.
“Tanba
agora dadauk ita hatene katak, ita nia partidu politiku sira komesa hala’o ona
sira nia aktividades, entaun ho situasaun sira ne’e bele fó pániku ba ita nia
povu, tamba ne’e mak ita husu ba ita nia Komandante Jeral, wainhira atu halo
esteitementu ruma ba iha públiku presiza hanoin no haree didiak, tamba ita
hotu-hotu hamutuk hakarak atu fó ita nia kontribuisaun diak ba ita nia rain no
ita nia estabilidade nasional,”deklara Jose ‘Sabaray’ iha Sede FCRTL,
VilaVerde, Kinta (11/08/2016) liu husi konferensia imprensa relsiona
deklarasaun komisariu PNTL, Julio Hornay konaba buka kilat bo’ot AK 33 no pistola 20 ne’ebé lakon
iha krize 2016.
Sekretari
Jeral FCRTL hatutan, kilat PNTL nian ne’ebé lakon iha krize 2006, agora ne’e
halo ona tinan 10 resin, tanba sa mak PNTL labele hetan fali fali kilat no
pistol sira ne’e no atu besik ona eleisaun jeral 2017 mak foin foti fali
kestaun ida ne’e tau iha públiku??
“Segundu
ha’u hakarak relata oituan konaba armas ne’e, iha krize 2006 ne’e problema
krize militar nian la’os PNTL nian, militar mak iha petisionáriu, sai husi
F-FDTL nia kuartel la’os PNTL. Maibé tanba saida mak PNTL nia kilat mak lakon
fali? No iha ne’e ha’u mos hakarak atu haka’as oituan katak, iha krize 2006,
ha’u hanesan ema sivil ida ne’ebé mos hola parte iha momentu krize ne’e, F-FDTL
fó konfiansa ba ema sivil ne’ebé F-FDTL fó kilat ka armas, maibé kuandu
situasaun krize ne’e remata, iha loron 3 de’it F-FDTL rekolla fila fali kilat
ne’e hotu,”argument Jose Guterres.
Nia
reforsa katak, F-FDTL bele rekolla fila fali kilat sira ne’e, tamba wainhira
sira fó kilat, sira sei hakerek ema ne’e nia naran kompletu, númeru kilat nian
no bala hira, ne’e identifika husi komandante sira ne’ebé fó armas ba ema sivil
sira. No PNTL, tanba saida mak kilat lakon, nia laiha rejistu no fó kilat laiha
justifikasaun klaru, tamba ne’e mak sira deskonfia bo’ot katak, kilat no
pistola sira ne’ebé lakon, la’os iha ema sivil nia liman no karik dalaruma bele
iha instituisaun ne’e nia laran rasik.
“Nusa
mak tinan 10 resin ona, sira labele hetan fali armas ne’ebé sira fó sai, tamba
armas ne’ebé fó sai hanesan mos armas ne’ebé militar sira fó sai, katak tenki
rejistu ema nia naran, númeru kilat ne’e, pistola mak foin fó ba ema pesoais
ida ne’ebé kaer, e tenki fó ba membru PNTL, la’os fó ba ema sivil, no tamba sa
mak to’o ohin loron ita seidauk identifika klaru konaba kilat ho pistola ne’ebé
ita fahe ba ita nia membru sira?
Tamba
ne’e mak hanesan fundasaun konsellu resisténsia ne’ebé halo kontrolu hanesan
mos kontrolu sosiais, lamenta tebes ho estatementu ne’ebé exelénsia komjer PNTL fó sai ba iha públiku,”fundamenta
Jose Guterres. ías/mj3
Jornal
Nacional
Publicada
por TIMOR AGORA
TL SEI LANSA LIGA BASKET BOLL-VOLLEY BOLL
Sekretariu
Estadu ba Juventude no Desportu (SEJD), Leovigildo da Costa Hornai hateten, iha
fulan ida ne’e (Agostu de 2016) ne’e Timor Leste sei lansa tan ninia liga rua
mak, Basket Boll no Volley Boll.
“Hau
aproveita Federasaun Volley Ball de Timor Leste nian, Sr. Inocencio de
Araújo nian iha ne’e, katak prossesu
la’o hotu ona, i fiar katak la iha rezerva no la rekuza ho fasilidade ne’ebé
mak minimu, ho pensamentu (hanoin-red) ida deit, katak Timor Leste bele
dezenvolve dadauk ho neneik, i la’o los tuir nia dalan,” informa SE Leovigildo
da Costa Hornai liu husi nia deskursu iha seremonia enseramentu primeiru Liga
Futebol Amadora Timor Leste mak hala’o iha Sky Bar Timor Plaza andar-5 Comoro
Dili, Kuarta (10/08/2016) kalan.
Iha
okaziaun ne’e, SE Leovigildo kompremenata mos ba Komadante Jeral PNTL,
Komisariu Julio Hornay ho nia mebrus tomak, sussesu aktividades desportu rai
laran. No liliu ba Liga Futebol Amadora Timor Leste ninia sussesu ne’e tanba
hetan apoiu masimu husi husi PNTL.
SE
Leovigildo hatutan, kolaborasaun ida que kapaás tebtebes, ho Policia Militar
(Falintil-Forcas Defesa de Timor Leste), i hakarak hakruk no apresia ba
kolaborasaun servisu sira ne’e hotu.
“Hau
ata sei kontinua kumpri ba orientasaun no desizaun mak sua selensia Primeiru
Ministru hatun, maibe hau atu adianta lalais deit katak, tanba deit ita nia
kampu Estadíu Municipal Dili, tenke tama iha faze rehabilitasaun entaun ita
halo took nia jestaun ida diak para depois jogu home a way i super tasa it abele
muda fali ba Baucao ka Maliana,” promete SE Leovigildo.
SE
Leovigildo rekuinese katak, ne’e kustu orsamentu tenke sai tan i liliu
prejudika oituan ba presidente klubu no sponsror sira, maibe hanesan presidente
LFA Nilton hateten ona katak, vontade no komitmentu boot ne’ebé iha, fiar katak
buat hirak ne’e bele la’o diak.
“Hau
hakarak konvida no komprimenta fila fali emprezarius nasional sira katak, laos
sadik imi maibe halo tuir took buat ne’ebé mak hahu tiha ona, liu husi imi
ida-idak koko imi nia vontade no imi nia responsabilidade sidadaun nudar
Timor-oan ne’ebé mak hatudu patriotism no nasioanalismu ba rai doben Timor
Leste ida ne’e, liu husi apoiu no investe liu tan ho fo apoiu ba Liga Futebol
Amadora, nune’e liga ne’e bele sai prestiju no sai dignu ba rai Timor nia
identidade futebol,” dejafia SE Leovigildo.
Agradese
mos ba membru komite 12 de Novembro, sira ne’ebé mak ho voluntariamente hodi
kolabora ho PNTL hodi fo asegura prosesu sira ne’e la’o diak no sussesu. dehan
SE Leovigildo. Ito
Jornal
Nacional
Publicada
por TIMOR AGORA
SEJD Konvida Emprezáriu Investe iha Futeból
DILI,
(ANTIL) – Sekretáriu Estadu Juventude no Desportu (SEJD), Leovigildo Hornai konvida
emprezáriu nasionál sira atu investe iha área desportu, liu-liu futeból.
Leovigildo
hato’o sujestaun ne’e iha seremónia “Gala Anual de Liga Futeból Amadora de
Timor-Leste” iha Timor Plaza, foin lalais ne’e.
Tuir
Leovigildo, ne’e la’ós sadik, maibé konvida atu hakat tuir emprezáriu nasionál
balun ne’ebé hahú ona investe iha klubu futeból.
“Ha’u
la-temi emprezáriu ida-ida, maibé koko to’ok imi nia vontade no espíritu
patriotizmu no nasionalizmu ba rai doben ida ne’e liu-hosi futeból”, nia fó
hanoin.
Eis
Prezidenti Konsellu Nasionál Juventude Timor-Leste tenik, partisipasaun
emprezáriu nasionál sira área desportu ho objetivu atu tulun Liga Futeból
Amadora (LFA) para Liga ne’e sai prestíjiu, sai dignu no sai Timor nia
identidade. (jornalista: Xisto Freitas)
Foto:
Sekretáriu Estadu Juventude no Desportu, Leovigildo Hornai
Publicada
por TIMOR AGORA
Assinar:
Postagens (Atom)






