segunda-feira, 15 de agosto de 2016

Kazu Omisidiu Registu Aas Iha PSIK

Polisia Sientifika Investigasaun Kriminal (PSIK) konsege registu ona kazu krimi hamutuk 56 no husi numeru ne’e kazu omisidiu mak domina liu.

Adjuntu Diretor PSIK, Adino Nunes Cabral, hateten hafoin PSIK estabelese iha 30 January 2015 konsege registu no loke prosesu investigasaun ba kazu krimi hamutuk 56 ne’ebe delega husi Ministeriu Publiku.

“Kazu domina liu mak omisidiu no burla informatiku,” Adjuntu Diretor Cabral hateten, iha nia knar fatin Kaikoli, Dili.

Alende kazu rua ne’e, nia dehan PSIK mos konsege investiga kazu balun hanesan violasaun seksual, explorasaun seksual, falsifikasaun dokumentus, explorasaun jogus elisita , krimi kontra ambiente inklui krimi droga.

Husi kazu hirak ne’e, nia dehan kazu balun iha hela prosesu investigasaun, no seluk entrega ona ba ministeriu publiku hodi prosesa ba julgamentu.

Maibe, nia dehan iha kazu balun akontese iha 2012, MP delega mai PSIK tanba durante tinan barak seidauk hetan arguido. “Hanesan droga, ami konsege detekta no halo ona julamentu iha tribunal,” nia hateten.

Alende simu prosesu direita husi ministeriu publiku, nia informa PSIK mos dala ruma halo prosesu investigasaun ba kazu flagrante direitu sira.

Iha parte seluk Deputada Anna Ribeiro, konsidera ne’e progresu signifikativu ida ne’ebe PSIK konsege atinji ona.

“Ita apresia ho servisu ida ne’e, espera iha future sira bele diak liu tan,” nia esperansa.

Maibe, nia husu ba governu atu fasilita ekipamentus ne’ebe sufsiente ba instituisaun ida ne’e, hodi servisu diak liu tan iha future.

Tanba tuir nia, PSIK sei halo investigasaun ba kazu sira ne’ebe ho natureza kompleksu no todan. “Sira presiza ekipamentus modernu no sufsiente atu halo servisu ne’e,” nia dehan.

Kona ba kazu omisidio registu aas iha PSIK, nia dehan presiza hetan atensaun seriu husi autoridade seguransa.

The Dili Weekly

Publicada por TIMOR AGORA

Duplu atentadu iha Tailándia provoka ida mate no 19 hetan kanek

Duplu atentadu iha estánsia balneária Tailándia nian halo ema ida mate no hakanek ema 19, entre hosi sira maka turista, anunsia iha ohin hosi polísia.

"Bomba dahuluk esplode iha 'pub'"ida nia oin, lokaliza iha zona turístika Hua Hin, iha tuku rua Banguecoque nian, informa polísia lokál.

Bomba tuir mai esplode hafoin  minutu 30 no iha deit metru 50 hosi primeiru.

Esplozaun rua ne’e provoka tailandeza feto ida mate no hakanek ema  estranjeiru  19, inklui olandés  rua, haktuir polísia.

"Iha ema na’in tolu maka hetan kanek todan", hatutan polísia.

Iha  agostu 2015, ema na’in 20, inklui turista xinés, mate iha  esplozaun ida iha sentru Banguecoque nian.

SAPO TL ho Lusa

Publicada por TIMOR AGORA

Porta-vós hosi prezidénsia indonézia hatete katak "laiha fatin" ba grupu sira LGBT

Porta-vós ida hosi prezidénsia indonéziu hatete iha loron-kinta ne'e ba AFP katak "laiha fatin" ba komunidade gay iha nasaun ne'e hafoin defensór sira hosi direitu ema nian hato'o kesar sira kona-ba atake homofóbiku sira ne'ebé akontese.

Komunidade lésbika, gay, biseksual no transseksual (LGBT) refere katak iha "estraga" hosi direitu sira ne'ebé hetan tanba atake verbal sira sira hosi ministru sira no membru sira hosi organizasaun islámiku sira ne'ebé influente iha Indonézia, hatete hosi relatóriu ida hosi Human Rights Watch.

Iha tinan ne'e, funsionáriu importante sira no instituisaun indonéziu sira sai hanesan alvu hosi atake sira ne'ebé publika ho dalan sistemátiku hasoru komunidade gay, subliña hosi relatóriu hanesan katak refere ba apelu sira ne'ebé sira husu, liuliu, katak homoseksual sira labele tama iha universidade sira.

Tanka atake homofóbiku foun sira, responsável sira hosi Estadu indonéziu limita hodi afirma katak protesaun ba direitu sira hosi komunidade homoseksual nian la'ós hanesan prioridade ida.

"Direitu sira hosi sidadaun sira kona-ba asesu ba ensinu ka hetan billete identidade hanesan protejidu, maibé iha Indonézia laiha fatin ba proliferasaun hosi movimentu LGBT", hatete hosi porta-vós prezidénsia nian, Johan Budi, ba Ajénsia France Presse.

Ministru oioin lansa hela "atake vernal sira" ne'ebé halo hasoru komunidade homoseksual, entre sira maka titular hosi pasta Ensinu Superior ne'ebé defende ona aplikasaun hodi bandu organizasaun sira LGBT iha fatin universitáriu sira.

Ministru Defeza hatete ona katak atitude hosi grupu sira LGBT ba defeza direitu sira nian hanesan "espésie ida funu modernu nian".

Relatóriu hosi organizasaun Human Rights Watch hato'o katak provokasaun hasoru grupu sira LGBT aumenta hahú fulan-Fevereiru no rejista daudaun epizódiu sira violénsia nian hasoru minoria seksual sira iha Indonézia.

"Impaktu hosi retóriku anti-LGBT hosi parte reprezentante governamental sira hanesan maka'as tebes", hatete hosi defensora ida direitu sira hosi lésbika sira nian hodi hatutan ba relatóriu hosi Human Rights Watch katak iha Indonézia "hakiduk daudaun" ba asuntu relasionadu ho respeitu ba direitu fundamental sira.

SAPO TL ho Lusa

Publicada por TIMOR AGORA

Ministru Austrália nian akuza imigrante sira halo kesar bosok hodi hetan azilu

Ministru Imigrasaun australianu, Peter Dutton, hatete iha loron-kinta ne'e katak imigrante sira iha sentru sira detensaun nian ne'ebé Austrália halo iha Nauru no Papua Nova Guiné halo kesar bosok hodi hetan azilu iha nasaun oseániku.


Deklarasaun sira hosi Peter Dutton mosu liutiha loron ida hafoin fó sai relatóriu hamutuk 2.000 kona-na insidente sira ne'ebé iha detalle ba kazu sira violénsia seksual no ameasa sira hasoru feto sira no auto agresaun sira entre imigrante sira ne'ebé kaer iha sentru Nauru nian.

"Simu ona informasaun katak insidente balun iha akuzasaun falsu sira ba agresaun seksual, tanba, iha final, ema sira ne'e selu ba kontrabandista sira hodi mai iha ami nia nasaun (…). Liuliu ema balun bele halo automutilasaun hodi bele to'o iha Austrália", Dutton hatete ba rádio 2 GB.

Ministru hatete mós katak kesar sira tenki hetan investigasaun hosi autoridade sira Nauru nian.

Dokumentu sira ne'ebé publika iha loron-kuarta hosi edisaun australianu diáriu nian The Guardian, hato'o abuzu sira no trauma sira iha labarik no feto sira ne'ebé detidu iha sentru ba imigrante sira ne'ebé Austrália halo iha viziñu repúblika Nauru nian.

Dokumentu sira hato'o kona-ba kazu barak hosi agresaun seksual, liuliu hasoru joven prizioneiru sira, ne'ebé halo hosi guarda sira, halo hosi prizioneiru sira seluk ka halo hosi sidadaun lokal sira.

Tuir fonte, relatóriu atus resin hatudu kazu sira automutilasaun sira entre ema detidu sira, inklui tentativu oho-aan nian.

"Relatóriu hosi insidente sira" agora fó sai ne'e hakerek hosi fulan-Maiu 2913 no fulan-Outubru 2015 hosi funsionáriu sira hosi empreza sira ne'ebé kaer sentru sira ne'e.

Austrália ativa fali iha tinan 2012 nia polítika ba tramitasaun iha nasaun sira seluk ba pedidu sira hosi imigrante sira ne'ebé hala'o viajen ba Austrália hodi buka azilu no hetan ona akordu hodi loke sentru sira detensaun nian iha Papua Nove Guiné no Nauru.

Iha relatóriu foun ida, hosi Human Right Watch (HRW) no Amnistia Internasional (AI) fó sai katak ema hamutuk na'in 1.200 resin ne'ebé husu azilu, inklui feto no labarik sira, ne'ebé Austrália transfere ba Nauru sai hanesan vítima sira hosi abuzu maka'as, tratamentu aat no neglijénsia.

Imigrante barak ne'ebé autoridade australianu sira kaer hanesan ema sira ne'ebé halai hosi konflitu sira iha Afeganistaun, Darfur, Pakistaun, Somália no Síria no sira seluk halai hosi diskriminasaun ka tanba laiha nasionalidade, hanesan ema minoria sira hosi rohingya hosi Birmánia ka bidun hosi rejiaun Golfu nian.

SAPO TL ho Lusa

Publicada por TIMOR AGORA

Deputadu sira hosi opozisaun angolanu husik reuniaun parlamentu nian hanesan protestu

Partidu sira hosi opozisaun angolanu husik ona reuniaun plenáriu iha loron-kinta ne'e iha Asembleia Nasional, hanesan protestu hasoru inkluzaun ba aprovasaun hosi pontu foun tolu kona-ba planu tarefa sira preparasaun nian ba eleisaun jeral sira.


Asuntu ne'e laiha akordu entre partidu maioritáriu, Movimentu Popular hosi Libertasaun Angola nian (MPLA), no opozisaun sira, no envolve mós intervalu iha reuniaun plenáriu loron-kinta ne'e, tanba pedidu hosi deputadu sira hosi Uniaun Nasional ba Independénsia Total Angola nian (UNITA) no hosi Konverjénsia Ampla ba Salvasaun Angola nian - Koligasaun Eleitoral (CASA-CE), ne'ebé autoriza hosi prezidente hosi órgaun ne'e, Fernando da Piedade Dias dos Santos.

Iha kauza maka inkluzaun ba diskusaun no votasaun iha jeneralidade - ne'ebé hato'o iha loron-kinta hosi MPLA - hosi projetu sira Lei Rejimentu hosi Asembleia Nasional, hosi Lei Orgániku hosi Sistema Informasaun no Jestaun ba Prosesu Eleitoral sira, nune'e mós ba Lei hosi Alterasaun ba Lei Orgániku kona-ba Eleisaun Jeral sira, ne'ebé previstu ba tinan 2017.

Tuir informasaun ne'ebé fó sai hosi parlamentu angolanu, opozisaun hatete katak laiha tempu sufisiente hodi estuda diploma sira, hodi reklama mós ba nesesidade hosi "konsensu polítiku" iha asuntu ne'e.

Ho manutensaun hosi alterasaun ba orden serbisu nian, akresenta tan pontu tolu ne'e, deputadu sira hosi opozisaun, aleinde UNITA ho CASA-CE, hosi mós PRS no FNLA, la fila fali ba sala plenáriu nian.

SAPO TL ho Lusa

Publicada por TIMOR AGORA

Maroko fó aviaun rua Canadair hodi kombate hasoru ahi sira

Ministra hosi Administrasaun Interna portugeza, Constança Urbano de Sousa, fó sai ona iha loron-kuarta ne'e katak Maroko sei fó aviau rua Canadair hodi tulun iha kombate hasoru inséndiu sira iha Portugal.
 
"Agora daudaun ami hala'o ona mekanizmu oioin, Ami konsege ona Canadair rua ne'ebé mai hosi Maroko no aban [loron-kinta] sei hahú operasaun. Oferta ida hosi Reinu Maroko sira nian ne'ebé ami agradese maibé, agora daudaun, ami nia foku maka iha luta hasoru fenómenu ne'ebé, naturalmente, sei sai aat liu tanba meteorolojia ida adversa", afirma hosi governante.

Ministra fó sai mós katak hala'o ona protokolu bilateral ne'ebé halo ho Federasaun Rusu hodi fó tan ajuda, maibé la espesifika kona-ba ajuda ne'e bainhira maka to'o no hira.

Anúnsiu hosi governante halo iha Viana do Castelo, distritu ida ne'ebé afetadu liu hosi ahi-han ailaran sira iha loron hirak ikus ne'e. Aviaun marokinu sira ne'e sei hamutuk ho Canadair ne'ebé fó ona hosi Itália no aviaun rua seluk ne'ebé disponibiliza hosi España.

Iha loron-kuarta, Governu portugés hala'o ona tuir dalan formal mekanizmu europeu hosi protesaun sivil no hetan ona resposta pozitivu hosi aviaun Canadair italianu ida ne'ebé sei to'o iha Portugal hodi tulun kombate inséndiu sira, hatete hosi fonte ofisial ba Lusa.

Tuir fonte hosi Ministériu Administrasaun Interna, governu portugés halo ona pedidu formal hodi husu tulun ba Estadu-membru sira hosi Uniaun Europeia iha matéria protesaun sivil hodi hetan tulun hodi luta ba inséndiu sira ne'ebé akontese iha Norte no Sentru nasaun ne'e nian.

Iha loron-tersa, aviaun rua Canadair españól sira hein ona iha zona Viana do Castelo hodi reforsa kombate ba inséndiu hamutuk 11 ne'ebé akontese hela iha distritu, fó sai hosi Komisaun Distrital Protesau Sivil portugés (CDPC), José Maria Costa.

Operasional na'in 2.000 resin maka iha loron-kuarta, tuku 19:50, kombate hasoru inséndiu boot ailaran sira hamutuk 13 iha kontinente portugés no foku hosi inséndiu oioin iha illa Madeira.

SAPO TL ho Lusa

Publicada por TIMOR AGORA

Sarani Kontinua Aumenta, Dezafiu Ba Igreja Katólika

GLENO, (ANTIL) - Bispu Dioseze Dili, Dom Virgilio do Carmo da Silva hateten, numéru Sarani iha Timor-Leste ne’ebé tinan-tinan aumenta, sai dezafiu ida ba Igreja Katólika iha Timor-Leste ohin-loron.

“Dezafiu, tanba  dalabarak ita simu Batizmu, Primeira Kumuñaun, Krizma to’o kaben, Katekista no Amu-lulik sira dehan, presiza iha preparasaun. Maibé tanba de’it ema sira laiha tempu, entaun sarani sira kaben, Krizma lalais. Maibé ita rasik ladún koñese ita-nia fiar”, Bispu hateten ida-ne’e bainhira entrevista ho ANTIL iha Gleno, Ermera, Kuarta-feira (9/8).

Tanba ne’e, Bispu kontinua apela ba sarani hotu liuliu ba sira-ne’ebé atu simu Sakramentu hirak-ne’e, keta ansi lalais. Presiza iha preparasaun didi’ak, atu hametin liután fiar.

Maske kontenti  tanba numéru Sarani kontinua aumenta, Amo Bispo laran susar, tanba timoroan nia hahalok ruma  ladún tuir sarani, tanba hana malu no so’e bebé iha dalan kontinua akontese.

“Ida ne’e lahatene. Ema hirak ne’e sarani ka la’e? Ne’e hatudu katak, ita seidauk tau iha prátika valór sarani nian. Ita labele kontente de’it ho númeru boot, maibé Igreja haka’as an atu ajuda no fó formasaun ba sarani sira, liu-hosi Parókia. Ida-ne’e mak sai preokupasaun,”  Bispu esklarese.(jornalista: Maria Fernandes; editór: Otelio Ote)

Foto: Bispu Dioseze Dili, Don Virgilio do Carmo da Silva. Foto espesial

Publicada por TIMOR AGORA