segunda-feira, 15 de agosto de 2016

Nilton Gusmão Garante Ezisténsia LFA

DILI, (ANTIL) – Prezidenti Liga Futeból Amadora (LFA), Nilton Gusmão garante katak LFA sei la-mate tanba, iha ona ninia klamar.

“Iha reuniaun ho prezidenti klubu sira, ha’u deklara dala barak ona katak LFA nia kamar iha ona. Nia klamar atu ense iha isin ida para atu bele la’o no la’o ba beibeik. Sei iha jerasaun atu kontinua atividade ida ne’e,” Nilton dehan ba bainaka sira iha seremónia “Gala Anual de Liga Futeból de Timor-Leste” iha Timor Plaza, Kuarta, (10/8) kalan.

Nia haktuir iha inísiu, ema hotu-hotu liu-liu prezidenti klubu sira dúvida ho implementasaun LFA iha Timor tanba esperiénsia hatudu dala barak ona katak torneiu ida laiha nia rohan.

“Ha’u nunka haluha kestaun ida ne’e. Sira koloka dúvida katak Liga ne’e bele la’o ka lae? Tanba istória komprova nune’e, kada kampionatu ne’ebé maka ita halo, ninia rohan laiha. Kada torneiu ne’ebé maka ita halo, ninia ninin laiha. Ida ne’e dezanima tiha klubu sira atu ho sériu investe iha desportu,” Nilton informa.

Tanba ne’e, nia dehan, iha momentu ida sira konvense malu katak la’ós LFA maka sei halo susesu maibé klubu sira maka tenki lori susesu ba iha eventu LFA ida ne’e. Ikus mai, Nilton tenik, susesu ne’e akontese duni apezar iha defikuldade bar-barak liu-liu infraestrutura desportu. Só úniku kampu futeból ba kompetisaun futeból primeira divizaun no segunda divizaun.

“Iha okaziaun kalan konvíviu ida ne’e, ha´u husu ba Primeiru Ministru, Dr. Rui Maria de Araújo, atu aposta hela infraestrutura desportiva en-jerál. Tanba, sosiedade ida ne’e presiza prátika desportu iha sira nia moris lor-loron. Ho desportu fó saúde ne’ebé di’ak. Ho desportu kria unidade no ho desportu ita hasoru malu,” prezidenti LFA haklaken.

Futeból, tuir nia, buat ida ne’ebé importante no futeból nu’udar buat ida ne’ebé atrai ema barak nia antesaun, tan ne’e presiza hotu-hotu nia apoiu para atividade ne’e bele la’o ho di’ak.(jornalista: Xisto Freitas; editora: Rita Almeida)

Foto: Prezidenti Klubu Futebol AD SLB Laulara, Xanana Gusmão, intrega prémiu ba mellór jogadór iha LFA.

Lee mos iha ANTIL


Publicada por TIMOR AGORA

PRO AUTONOMIA REKONSILIA HO POVU ERMERA

GLENO - Rekonsiliasaun entre komunidade Timor Osidental ho komunidade Ermera liuhosi serimónia hanaran nahe biti bo’ot, ne’ebé hala’o iha Postu Administrasaun Gleno, Munisípiu Ermera, Kuarta (10/08), sai ezemplu bo’ot ba timoroan tomak.

Timoroan ne’ebé hili pro-autornomia iha tinan 1999 halai ba Timor Osidental, kuaze atus ida mak hetan konvite hosi nia maluk Ermera oan sira inklui veteranus no autoridade lokál sira, hodi partisipa iha serimónia nahe biti bo’ot ne’e.

Amu Bispu Dioseze Dili, Don Virgílio do Carmo da Silva, sente  orgullu tanba foin premeiraves partisipa iha serimónia ida ne’ebé hatudu valór  nu’udar ema kristaun fó perdaun ba malu.

“Sarani sira to’o iha pontu ida atu brani korajen  atu hakraik-án husu perdua  nune’e mos fo perdaun ba malu. Dala barak atu husu perdua ne’e dala ruma fasil maibé  atu fo perdua dala ruma susar, maibé  sarani Ermera liuliu sarani Gleno to’o hatudu lisan ezemplu bo’ot ida ba jerasaun hotu iha Timor nian,” subliña Don Virgílio ba Jornalista sira hafoin partisipa serimónia nahe biti bo’ot ne’e.

Don Virgílio hatete, nu’udar umanu dala ruma la’o sala dalan, maibé bainhira konsiénte katak dalan ne’ebé hili ne’e sala duni, importante liu maka tenke rekonse sala.

“Presiza hametin unidade, tanba ne’e ba dahuluk ha’u  sente  orgullu inisiativa sarani sira nian liu hosi  dalan rekonsialiasaun hodi  simu malu fila fali nu’udar  maun alin ida de’it,” Don Virgílio hatutan.

Timoroan sira fahe malu iha tempu liu ba tanba sirkurtánsia oi-oin, maibé  ida ne’e la taka dalan atu bele hadi’a  fila-fali relasaun nu’udar maun ho alin iha uma ida de’it.

“Ita ho hakraik-án rekoñese, simu malu no perdua malu ne’e valór  kristaun nian,” Don Virgílio dehan.

Iha fatin hanesan Providoria Direitus Humanus i Justisa (PDHJ), Silveiro Pinto Batista hatete, polítika rekonsiliasaun simu malu entre povu Timor Leste ho timoroan sira iha Timor Osidental agora dadaun estadu koko atu promove katak, polítika  rekonsiliasaun ne’ebé maka hala’o  iha nivel  estadu entre estadu rua, TL ho Indonesia  iha hela prosesu laran.

“Rekonsiliasaun iha parte ida  no ko’alia  justisa iha parte ida, ita ko’alia  justisa iha buat ne’ebé maka lia los, ita ko’alia  rekonsiliasaun ita ko’alia  kona-ba  simu malu, agora ita ko’alia  kona-ba  rekonsiliasaun  ema sira ne’ebé maka uluk hanesan menus diferensia idea diferensia polítika  ba ha’u ida ne’e diretus humanu ne’e diretu polítika  ida agora dadaun uluk ita diferensia  ideia agora ita rekonsialia para bele buka simu malu, maibé  rekonsiliasaun  signifika katak,  buka dalan ba justisa,” hatete Providoria ne’e.

Nune’e mos  Kordenador refuziadu hosi  Timor  Osidental Mateus Maia hatete, nia parte sente  orgullu tanba povu Ermera bele simu no hakoak  ba malu hodi haluhan tiha buat a’at hotu iha pasadu.

“Ha’u  sente  nomos tristi uituan hodi haré  katak, ne’e ha’u  nia maluk ne’e ha’u  nia moris fatin, politik halo ohin ha’u  ba moris iha ema nia rai, maibé  ha’u  lahaluha ha’u  nia uma lisan inan-aman-avo sira,” dehan Mateus.

Mateus haktuir, nia parte hato’o ona karta ba Prezidente Repúblika, Primeiru Ministru, Ministru Planementu Imvestimentu i Estratejiku, Xanana Gusmaõ. Tuir planu sei hato’o mos karta ba Bispu nain tolu iha Timor Leste.

Iha karta ne’ebé sira hato’o ho kontiudu rekonsiliasaun. “Iha ami nia proposta ne’e ami sita ona iha laran katak, karik ita bo’ot sira iha rai ida ne’e konkorda ami nia proposta ne’e enatu bolu malu ita tur hamutuk hodi halo rekonsiliasaun simu malu ne’e ba oin,se ita bo’ot sira la konkorda  ita bo’ot sira nia idea saida kuandu ami nia proposta ne’e maka ami nia liafuan balun di’ak  no  haré  ba  ida to’o maka liu koa  tiha  imi nia menus imi aumenta,” haktuir Mateus.

Timor Post

Publicada por TIMOR AGORA

INACIO KONSIDERA NAKROMA INDOZU

DILI - Vise Ministru Obras Públika Transporte no Komunikasaun (MOPTK), Inácio Moreira husu ba deputadu sira iha uma Fukun Parlamentu Nasionál (PN) atu labele jeneraliza ba manutensaun ró nakroma, tenke komprende katak ró Nakroma idade komesa katuas ba bei-beik.

“Hakarak informa de’it ba ita bo’ot sira (jornalista) katak, ita nia ró Nakroma nia idade la’o ba tinan sia (9), hanesan ema karik ró ne’e komesa katuas ba dau-daun ona, ne’ebé ita hakfodak buat ruma komesa a’at ita komesa jeneraliza tun sa’e ba manutensaun, ne’e la’ós  hanesan ne’e,” haktuir Inácio ba jornalista iha Palásiu governu, Tersa, (09/08).

Tuir Inácio, problema ró nakroma ne’e kestaun téknika, tanba ne’e husu atu ema hotu tenke komprende, hanesan vise Ministru transporte no komunikasaun toma responsabilidade.

“Manutensaun ba ró Nakroma ami halo lor-loron, kona-ba kestoês téknikas sira entes, ne’e ha’u hatene, tanba buat ida manutensaun ba piston no segimentus sira dehan tinan 2 tenke troka, mas to’o agora seidauk troka, se maka atu halo esplikasaun, ha’u foin maka mai tinan ida ha’u maka atu halo esplikasaun,”hatete Inacio.

Nia parte komprende deputadu sira iha PN nia lamentasoes, maibé MOPTK sei halo esplikasaun téknika ida atu ema hotu bele komprende.

Hanesan responsavel ba transporte nia parte lakohi iha buat ruma atu akotense iha trasnporte maritima, atu nune’e populasaun sira atu la’o tenke la’o.

“Ró atu lao lalais ka lao kleur ne’e buat normal ida, iha balu hakarak ohin loron ne’e atu ba buat hotu tenke iha, labele hanesan ne’e, buat hotu tenke trata tuir normas ne’ebé maka iha,”haktuir  inacio.

Tan ne’e dala ida tan, nia husu ba parte hotu liu-liu membru parlamentu sira labele politiza, buat ida importante maka hanesan ema ne’ebé ukun tenke ho responsabilidade, labele hanesan ingnora hela servisu lor-loron ne’ebé maka tenke halo.

“Ita to’o agora seidauk fo kontratu ba ema ida atu halo manutensaun, mas kuandu uluk ha’u sei deputadu haree vise ministru ida uluk ne’e fo sasan sira ne’e ba mai de’it, mas agora labele, ne’ebé prosesu ba osan estadu nian tenke liu hosi prosesu aprovizionamentu,”hatete Inácio.

Entertantu antes ne’e, Kapitaun Ró Nakroma entrega tiha ona dokumentus lubuk ida ba Komisaun E Parlamentu Nasionál kona-ba deskonfia manobra balun ne’ebé akontese iha prosesu manutensaun ró nian.

Maske ró kontinua halo hela operasaun ba-mai Dili, Oe-Cusse no Atauro, maibé kapitaun sira preokupa ho kondisaun ró ne’e tanba manutensaun ne’ebé tékniku sira halo la tuir rekomendasaun ne’ebé sira hato’o bazeia ba sira nia kontrolu ba ró nia kondisaun.

Hafoin simu tiha dokumentus ne’ebé kapitadu sira entrega iha ró laran, Vise Prezidente Komisaun E trata ba assuntu Infra-estruturas, Transportes no Komunikasaun, Manuel Castro afirma, sei halo investigasaun.

Castro hatete, nia parte sei bolu governu liuliu Ministériu Obras Públikas, Transportes no Komunikasaun (MOPTK), atu ba hatan iha Parlamentu Nasionál tanba informasaun ne’ebé sira simu ne’e sériu tebes.

“Durante ne’e ami aprova osan boboot para ba halo manutensaun maibé realidade, ami halo observasaun jerál  ba kondisaun Ró Nakroma nian, detekta aparelu ró nian kuaze a’at hotu kedas,”lamenta Deputadu Castro ba Jornalista sira iha ró laran atu halo fiskalizasaun ba estrada iha Atauro, Sábadu  (06/08).

Castro haktuir, durante ne’e kuandu sira husu ministériu  sempre dehan kondisaun ró nian di’ak hela, maibé bainhira hasoru malu ho kapitaun dehan kondisaun ró oras ne’e grave tebes.

“Kapitaun ró ne’e haktuir nia triste tebes kondisaun ró grave iha nia responsabilidade  tanba, aparelu a’at hanesanHand mic VNF Radio, Ekipment Radio, Perhatian Radar, Navtex Receiver,kadeira ba kapitaun nian no mós televizaun iha VIP nia fatin,” Castro haktuir.

Nune’e nia dehan, hala’o nia servisu ho ema sira servisu ne’e nia analiza de’it ona tanba ekipamentu kuaze a’at pior liu maka oli filtru de’it mós atu troka laiha nune’e mós mesin ka motor ró ne’e nia kondisaun di’ak ne’e 80% no motor rezerva iha 60% de’it, ne’ebé motor oras ne’e todan ona tanba ne’e sira dehan sei halai neneik hodi aguenta hodi hein ninia manutensaun.

“Kapitaun haktuir tuir lolo’os (ró) halai bele to’o númeru 12 maibé labele tanba atu halai to’o 10 de’it mós labele kuandu obriga niamesinmanas bele a’at ona. Tanba ne’e sira tenke kuidadu halai to’o iha velusidade númeru 6 ate 8 de’it,”Castro haktuir hafoin rona informasaun hosi kapitaun Ró Nakroman.

“Ami sei ejije governu liuliu ministériu, atu nune’e bolu ema ne’ebé kaer manutensaun ne’e hodi investiga tanba saida maka la halo manutensaun no osan ne’ebé durante ne’e aprova ba iha ne’ebé?,”Castro afirma.(gus)

Timor Post

Publicada por TIMOR AGORA

Incendiários: Pirómanos 'mimados' pela lei e consumidos pela solidão

A semana que passou ficou marcada por uma grande quantidade de incêndios que assolaram o país. Alguns deles, senão a maioria, tiveram mão humana. O Notícias ao Minuto tentou traçar um perfil deste tipo de pessoas.
 
                          © Getty Images
Portugal perdeu parte dos pulmões com a quantidade de incêndios que devastaram o país. Perderam-se vidas, hectares de floresta, casas e património. Algumas dessas perdas foram da responsabilidade de outros seres humanos. Mas o que leva alguém a querer ver o mundo a arder? É o sentido de satisfação? A vingança? A falta de controlo? A capacidade de passar despercebido perante a lei? É um pouco de tudo isto e mais alguma coisa.

“Normalmente estamos a falar de alguém que tem uma perturbação de controlo de impulsos, que sofre de depressão, tem algum atraso mental ou dependência de álcool. Alguém pouco enraizado na sua comunidade, que está sozinho, com uma vida precária e que, de alguma forma, desenvolve este fascínio pelo fogo como fonte de prazeres na vida”. Este é o perfil generalista traçado ao Notícias ao Minuto por Filipa Jardim da Silva, Psicóloga da Oficina de Psicologia.

Filipa, que já conheceu pessoas como as que assim se descrevem, lembra que, além destes traços gerais, existem condicionantes que ajudam os incendiários a ter este tipo de comportamentos. No caso dos jovens, por exemplo, as redes sociais e a própria internet são uma grande ajuda. “Para além de darem esse mediatismo mais rápido e acessível, também acabam por ser um canal privilegiado de informação. Hoje em dia, não só nas redes sociais como na internet, conseguimos aprender a atear um incêndio de forma eficaz”, exemplifica.

Contudo, lembra, a solução não passa por “diabolizar” a internet. “O problema vem quando o acesso à internet é excessivo e sem monitorização. As crianças ou adolescentes passam demasiado tempo na Internet e começam a vibrar com os gostos e visualizações daquilo que publicam. É algo a que a família devia estar atenta”, sublinha.

O próprio sistema judicial também não encaminha estes casos de forma correta. Atribui uma pena leve e durante essa pena, eles não têm o acompanhamento devido”

A piromania (gosto por atear fogos), apesar de ser considerada um “distúrbio” com “dificuldades de caracterização”, não nasce sozinha. Filipa Silva lembra que todas as crianças entre os 3 e 5 anos “têm um fascínio pelo fogo” e que esta devoção pode vir a crescer ao longo dos anos consoante a monitorização que (não) é feita. Um sinal de que o acompanhamento parental ou escolar não está a ser feito corretamente, ilustra, é quando uma criança ou um jovem adolescente começa a atear pequenos fogos num quintal ou tem fascínio em deixar os bicos do fogão ligados”.


A estes fatores acresce ainda a ineficácia do sistema judicial. A psicóloga afirma que estes impulsos “também se correlacionam com a atribuição de penas muito leves e falta de penas de prisão efetivas”. Além de ver estes casos como “um crime menor”, critica a psicóloga, “o próprio sistema judicial também não os encaminha de forma correta. Atribui uma pena leve e durante essa pena, eles não têm o acompanhamento devido”.

Fonte:noticiasaominuto

Dezenas de casas para pensionistas foram concluídas

Um total de 50 das 310 residências do projecto habitacional da Caixa de Segurança Social das Forças Armadas Angolanas (FAA), erguidas no município de Saurimo, província da Lunda Sul, estão concluídas e devem ser entregues no final do ano em curso.

A informação foi avançada, na cidade de Saurimo, pelo director provincial da Caixa de Segurança Social das Forças Armadas Angolanas (FAA), Francisco Muandumba, quando falava à Angop, a propósito dos projectos de reintegração dos ex-militares em curso naquela região do país.

Francisco Muandumba informou que a primeira fase do projecto, que contempla 50 casas do condomínio, situado no bairro Muangueji, está concluída, acrescentando que nesta altura está a se fazer a recepção dos documentos dos candidatos.

Francisco Muandumba fez saber que o projecto que abrangerá não só os pensionistas, mas também pessoas singulares interessadas, contempla mais 50 residências da mesma tipologia, na segunda fase.

A Angop apurou que o projecto, orçado em 15 milhões de dólares, teve início em Janeiro de 2014 e inclui ainda a construção de equipamentos sociais, como escola e centro médico, além de áreas de lazer e espaços verdes.


De referir que na região estão em curso diversos projectos de impacto social, para melhorar o nível de vida da população, com destaque para abras nos sectores da Saúde e da Educação, como escolas e unidades sanitárias.

Fonte: Jornal de Angola

Passos Coelho regressa à Festa do Pontal, agora como líder da oposição

O presidente do PSD regressa no domingo ao calçadão de Quarteira, no Algarve, para a tradicional 'rentrée' do partido na Festa do Pontal, pelo sétimo ano consecutivo, mas agora como líder da oposição.

O líder social-democrata, Pedro Passos Coelho, fará o último discurso da noite, depois do presidente da concelhia de Loulé, do presidente da JSD distrital e do presidente da distrital do Algarve.

Passos Coelho 'estreou-se' como presidente do PSD na Festa do Pontal em 2010, depois de em 2008 e 2009 a então líder do partido, Manuela Ferreira Leite, não ter comparecido na iniciativa.

Em 2011, dois meses depois de ter vencido as eleições legislativas de junho, Passos Coelho voltou a Quarteira já como primeiro-ministro, com a promessa de apresentar um "programa ambicioso" até ao final desse verão.

Em 2012, numa altura de alguma tensão social, com o argumento da redução de custos os sociais-democratas transferiram a festa do calçadão da Quarteira para um salão de um parque aquático, a poucos quilómetros de distância.

Na chefia do Governo há pouco mais de um ano, nesse ano Passos Coelho assinalava a 'rentrée' com a garantia de que o executivo PSD/CDS-PP tinha "um programa" para quatro anos e a "ambição" de o renovar, antevendo 2013 como o ano de "inversão" e de "preparação da recuperação económica".

Em 2013, já com o PSD novamente reunido no calçadão de Quarteira, mesmo junto à praia, o líder social-democrata elegeu o Tribunal Constitucional como 'alvo' do discurso, dramatizando um eventual 'chumbo' dos juízes do Palácio Ratton a medidas propostas pelo Governo, porque alguns dos resultados alcançados na luta contra a crise poderiam ser postos em causa.

No ano seguinte, o líder do PSD deixou um desafio aos socialistas, afirmando-se disponível para acordar uma reforma da Segurança Social que tenha o contributo do PS.

"Ganhe quem ganhar as eleições, a seguir a 2015 faremos a reforma da Segurança Social que pudermos acordar daqui até às eleições", propôs.

Em 2015, a menos de dois meses das eleições legislativas, e pela primeira vez, a tradicional festa do Pontal juntou os líderes do PSD e do CDS-PP, Paulo Portas (que viria depois a deixar a liderança dos democratas-cristãos em março de 2016), partidos que formaram a coligação Portugal à Frente para se apresentarem às eleições de outubro.

E, do palco montado a poucos metros da beira-mar, Passos Coelho deixou o seu desejo para as legislativas: "um resultado politicamente inequívoco".

Dois meses depois a coligação PSD/CDS-PP venceu as eleições. Contudo, sem maioria no parlamento, o executivo 'caiu' na Assembleia da República um mês depois, com os votos de toda a esquerda parlamentar (123 deputados do PS, PCP, BE, PEV e do deputado do PAN) a aprovarem uma moção de rejeição ao programa do Governo apresentada pelo PS. Os socialistas fariam depois um acordo parlamentar com o BE, o PCP e o PEV que lhes permitiu chegar ao Governo.

Sete anos depois da estreia na Festa do Pontal, Passos Coelho volta a Quarteira 'vestindo' exatamente o mesmo 'fato' de 2010: o de líder da oposição.

A Festa do Pontal realizou-se pela primeira vez há 40 anos, em agosto de 1976, ocasião em que decorreu no Pinhal do Pontal, junto à Ria Formosa, em Faro, e chegou a contar por duas vezes com a presença do fundador do partido Sá Carneiro.

Após um interregno de sete anos, a festa foi retomada em 2005 pelo então líder do PSD/Algarve Mendes Bota, na baixa de Faro, contando com a presença do então líder do partido Marques Mendes.

No ano seguinte, o convívio social-democrata passou para a marginal de Quarteira e Marques Mendes não compareceu, delegando a representação da direção do partido no vice-presidente Azevedo Soares.

Em 2007, Marques Mendes regressou ao Pontal, onde se encontrou com o candidato à presidência do partido Luís Filipe Menezes, mas em 2008 e 2009 a Festa voltou a não contar com a participação da então líder do PSD, Manuela Ferreira Leite.

Em 2010, Passos Coelho retoma a tradição do líder de ir à Festa do Pontal e no ano seguinte é já como primeiro-ministro que discursa na 'rentrée' do PSD, algo que não acontecia desde a década de 1990, com Cavaco Silva.

POLÍTICA QUARTEIRA10:05 - 13/08/16POR LUSA

Fonte:noticiasaominuto


As rodas “mágicas” que vão para qualquer direção


Link to HypeScience
Posted: 14 Aug 2016 10:28 AM PDT
Já vimos rodas omnidirecionais que são usadas em armazéns, mas um motorista de caminhão inventou um mecanismo que pode levar seu carro para qualquer direção.
 
Posted: 13 Aug 2016 06:38 PM PDT
A pesquisadora Laurel Mellin desenvolveu, junto de sua equipe, um método para controlar a compulsão e parar de descontar nosso estresse diário na comida